نقد ناتورالیستی داستانهای فصیح

یک گام به سوی بومی گرایی: نقد داستانهای فصیح

حرکت از ناتورالیسم به سوی رئالیسم

چاپ شده در مجله علمی پژوهشی « پژوهش زبان و ادبیات فارسی»، شماره 29، تابستان 1392، صص 173-199

                         

دکتر رضا صادقی شهپر(نویسنده مسئول)

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان

 سیما پورمرادی

کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان

 

چکیده

ناتورالیسم در ادبیات، نظریه­­ای است که کردار، گرایش و اندیشۀ انسان­ها را برگرفته از غرایز درونی و امیال  طبیعی می­داند. طبق این نظریه، ناتورالیست­ها تمام واقعیت­ها و پدیده­ها را در دایرۀ معارف علمی که با قوانین علمی توجیه پذیرند، محصور می­دانند. آنها بر مسایلی چون وراثت، محیط و سرنوشت و مشاهدۀ زندگی به دور از آرمان­گرایی تأکید می­ورزند و بیشتر به بازنمایی عینی امور زشت و ناخوشایند می­پردازند. ناتورالیست­ها معتقدند همان­گونه که یک دانشمند علوم طبیعی در سلسله حوادث و علل و موجبات آنها تحقیق و آزمایش می­کند، در ادبیات نیز چنین تحقیقی بر روی رفتار و منش آدم­ها لازم و عملی است.

اسماعیل فصیح از جمله نویسندگان ناتورالیست در داستان نویسی معاصر ایران است. در این مقاله داستان­های خاک آشنا، شراب خام، دل کور و اسیر زمان، از منظر ناتورالیسم نقد و بررسی شده­اند و نتیجۀ به دست آمده حاکی از بازتاب چشمگیر اصول ناتورالیسم در این آثار است. نکتۀ دیگر این­که جبر وراثت، جبر محیط و سرنوشت و شرح دقیق وقایع و جزئیات، پربسامدترین مؤلفه­های ناتورالیستی در داستان­های فصیح هستند.

واژه­های کلیدی : داستان، اسماعیل فصیح، ناتورالیسم.

 

 

ادامه نوشته

حوزه های پنجگانه اقلیمی نویسی ایران

چاپ شده در مجله علمی-پژوهشی(پژوهش زبان و ادبیات فارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی ) زمستان 91شماره 27- صص99-124

 

حوزه­های پنج­گانة اقلیمی نویسی در ادبیات داستانی معاصر ایران

 

                                                                                    دکتر رضا صادقی شهپر

                                  استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی-واحد همدان

E-mail: [e-mail].       

                                                                              

چکیده

تقسیم­بندی نویسندگان و آثارشان بر اساس جغرافیای مکانی و زادگاه آن ها فقط زمانی پسندیده و درست است که ویژگی های مشترکی نیز آن ها را به یکدیگر پیوند بدهد وگرنه نام­گذاری سبک و مکتب بر روی آثار گروهی از نویسندگان با تکیة صرف بر تعلّق اقلیمی­شان به یک منطقه، امری بی معنا خواهد بود و نگارنده هیچ اعتقادی به آن ندارد. داستان های اقلیمی داستان هایی هستند دارای مشخّصه های مشترک و هماهنگ و در پیوند با یک اقلیم خاص و نیز متناسب با خاستگاه نویسندگان آن ها و تأثیری که از آن محیط اقلیمی خاص پذیرفته اند. همین گونه تأثیرپذیری ها از محیط اقلیمی و بازتاب آن در داستان هاست که  سبب اشتراک میان آثار چند نویسندة هم اقلیم با یکدیگر و در عین حال، تمایز با آثار دیگر نویسندگان اقلیمی سایر اقلیم ها می شود.

در این مقاله، نگارنده پس از بیان سابقة مکتب بندی های متعدد در داستان نویسی معاصر  ایران و نقد آن ها، به ارائة یک تقسیم­بندی تازه، دقیق و روشمند از داستان نویسی اقلیمی، بر اساس معیارهای مشخص و شناخته شده می پردازد و بر این اساس، پنج حوزه یا شاخة  داستان نویسی اقلیمی شمال، جنوب، خراسان، غرب (کرمانشاه) و آذربایجان را در ادبیات داستانی معاصر ایران   – از مشروطه تا انقلاب اسلامی- مشخص می کند.

 

واژه های کلیدی : داستان، اقلیم، شیوة اقلیمی نویسی، حوزه های داستان نویسی اقلیمی ایران.

 

 

نقد فمینیستی رمان سگ و زمستان بلند شهرنوش پارسی پور

چاپ شده در مجله ادب پژوهی دانشگاه گیلان- شماره 26- زمستان 92- صفحات73-94

 

 

نقد فمینیستی رمان سگ و زمستان بلندِشهرنوش پارسی پور

 

                                                               دکتر رضا صادقی شهپر(نویسنده مسئول)

                                      استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی- واحد همدان

[e-mail]                                                                  

                                                        

                                                                                       راضیه حجّار

                                 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی- واحد همدان

[e-mail]                     

 چکیده

ظهور جنبش فمینیسم چه در عرصة سیاست و اجتماع و چه در حوزة ادبیات، نتیجة کم اهمیت تلقی شدن زنان در جامعة مردسالار بود. این جنبش با اندیشة برابری طلبی و آزادی خواهی، احقاق حقوق زنان و رفع ستم های رفته بر آنان در طول تاریخ مذکر همراه بود و در قرن بیستم و از اواخر دهة 1960 به این سو، به صورت جدی در ادبیات و نقد ادبی رایج شد و تأثیر قابل توجهی بر جهت گیری تفکر انتقادی در برخورد با ادبیات گذشته و نیز خلق آثار ادبی جدید به ویژه از سوی زنان نهاد. بررسی تصاویر زنان در آثار ادبی به ویژه آثاری که مردان نوشته اند و نیز بازتاب دادن تجربه ها و عواطف زنانه در نوشته های زنان، از جمله موضوعات مهم و مورد توجه در نقد فمینیستی است.

در میان داستان نویسانِ زنِ ایرانی، شهرنوش پارسی پور از نویسندگانی است که در داستانهایش توجه عمده ای به زنان و مسایل مربوط به آنان دارد و رمان سگ و زمستان بلند او از این نظر، قابل توجه است. حساسیت و اعتراض نویسنده نسبت به وضع زنان در جامعه، توجه به تجربه ها و احساسات زنانه و گونه ای جبهه گیری در برابر مردان و ستیز با مردسالاری از ویژگی های برجستة این رمان و همسو با اندیشه های فمینیستی است. نگارندگان در این مقاله به نقد رمان سگ و زمستان بلند از منظر نظریه­های ادبی فمینیسم پرداخته اند.

واژه های کلیدی: داستان، شهرنوش پارسی پور، سگ و زمستان بلند، زن، فمینیسم.

 

 

چنار یا خیار

چاپ شده در مجله جستارهای ادبی دانشگاه فردوسی مشهد. ( مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی سابق) پاییز 1391/ شماره 178 ویژه نامه متن شناسی و تصحیح/ صص81-103
 

 

چنار یا خیار؟!

(بازخوانی دو بیت از حدیقة سنایی بر اساس یک باور عامیانه)

 
                                                                                                                                              محمّد صادقی شهپر

                                         کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی، دبیر دبیرستان­های تهران

                                                                                                                     دکتر رضا صادقی شهپر(نویسندة مسئول)  

                                 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی- واحد همدان

                                                                 

 

چکیده

باورها و فرهنگ و معتقدات عوام بازتاب چشمگیری در متون ادب فارسی به ویژه در متون شعر ما دارند و شاعران پارسی­گو به شکل­های مختلف از آنها بهره گرفته­اند. از اینرو توجه به این موضوع و در نظر داشتن آن، گاه در تصحیح یک متن و تشخیص یک ضبط مرجّح، کارگشا خواهد بود.

این مقاله چنین دیدگاهی را دنبال می­کند و نگارندگان بر همین اساس و بنابر یک باور عامیانة دیرین، دو بیت از حدیقه الحقیقه سنایی را بررسی کرده و نظر پیشنهادی خود را دربارة آن ارائه داده­اند. همچنین در کنار آن، برای مستند شدن این گفتار، بیت هایی چند از شاعران دیگر که در پیوند با همین باور عامیانه بودند مطرح و صورت مرجّح آنها پیشنهاد شده است. امید است که آن مقبول افتد و در آینده در تصحیح­ها­،گزیده­ها و شروح حدیقه، مورد توجه واقع شود.

واژه های کلیدی: سنایی، حدیقه الحقیقه، چنار، خیار، باور عامیانه، تصحیح.

ادامه نوشته

مقایسه آرمانشهر نیما و شاملو در...

چاپ شده در مجله بوستان ادب دانشگاه شیراز

سال چهارم، شماره چهارم،زمستان1391،شماره پیاپی14

 

 

اندیشه­ ی آرمانشهری و شکست یا پیروزی در رخنه کردن به جهان فراواقعی

(جستاری در جهان آرمانی آفریده شده در دو شعر «مانلی» و «رکسانا»)

 

     ناصر عليزاده خیاط                     رضا صادقي شهپر*^*

دانشگاه شهید مدنی آذربایجان     دانشگاه آزاد اسلامي، واحد همدان

چكيده

مهم‌ترين انديشه­ی نهفته در شعر «مانليِ»  نيما و «ركسانا»ي شاملو، جسجوی جهان آرماني در آن سوي واقعيت، نگرش بدبينانه و نفرت‌انگيز به جهان واقعی و تلاش براي آفرينش و القاي دنيايي پر از آرامش و كامراني است تا روح از اضطراب و آشفتگي و درد و رنج اين جهان بياسايد. از آن‌جا كه نيما در اشعار خود، متأثر از سمبوليست‌هاي قرن نوزدهم فرانسه است نگارندگان برآنند كه وي در اعتقاد به جهان آرماني و جنبه­ی سمبوليسم متعالي نيز نمي‌تواند از آنان متأثّر نبوده باشد. اين نوشته به بررسي و مقايسه­ی دو شعر مذكور از نظر پيوند و شباهت ميان آنها و چگونگي نگرش شاملو و نيما به دنياي واقعيت، جهان آرماني و خلق آن در شعر خويش و نيز پيشينه­ ی اين اعتقاد و علت پيدايش آن مي‌پردازد، در پایان نيز نشان مي‌دهد که نیما در  کار خود مصمم تر و امیدوارتر است و در جهان آرمانی­اش پا مي‌نهد اما شاملو در آن تردید دارد و در تلاش خود برای رخنه در فراسوی واقعیت شکست مي‌خورد.

واژه‌هاي كليدي: جهان آرمانی، رکسانا، سمبولیسم، شاملو، مانلی، نیما.

---

*  دانشیار زبان و ادبيات فارسي دانشگاه تربيت معلم آذربايجان [e-mail]

**  استادیار زبان و ادبیات فارسیsadeqishahpar@ yahoo.com  .(نویسندة مسئول)                                                                                                      

 

ادامه نوشته

برای عقاب خانلری

(برای عقاب شادروان خانلری)
سپیده دمان روز خجسته
در مد خطیر کوهستان
عقابی پیر
چنین سرودن گرفت زندگی را :
آنک تقدیر کوتاه من
که بایسته است
پرواز بلندی باشد
تا گشوده بال و مطنطن
بر حسرتزار بیشه ها و دشتها برگذرم
پی جوی کجاوه ی سبز آرامش
در افقهای دور
کجاوه ای که حاملانش
پریانی باشند عریان
همجنس تیغه های الماس
که سوی مادرم خورشید روانند
سپیده دمان روز خجسته
عقابی پیر
چنین سروده بود
زندگی را.
                         حجت انصاری شفیع

دار و صنوبر

به حق دوستی آستین و خنجر ها
زمین به نام شما ثبت شد برادر ها
دوباره قصهء پرواز باز در پاییز
دوباره رفتن و گم گشتن کبوتر ها
دوباره مثل همیشه در آخر بازی
کنار کاسهء سرهاست کیسهء زرها
دوباره مثل همیشه خطای بازنده
دوباره مثل همیشه سکوت داور ها
دوباره هر رگ ابلیس ریسمانی شد
به خود گره زد و آویخت از صنوبر ها
دوباره یار،همان دار آن سوی دیوار
و انتظار ، همان انتظار کیفر ها
ولی حدود همین بیت های پاییزی
زمان گذشت و فرو ریخت برگ دفترها
                                                      م.ر.یعقوبی

ایام مبارک از شمایند

سپاسگزارم از دوستی که به مناسبت نوروز این شعر را فرستاده اند

نوروز بمانید که ایّام شمایید

آغاز شمایید و سرانجام شمایید

آن صبح نخستین بهاری که ز شادی
می آورد از چلچله پیغام، شمایید

آن دشت طراوت زده آن جنگل هشیار
آن گنبد گردنده ی آرام شمایید

خورشید گر از بام فلک عشق فشاند
خورشید شما، عشق شما، بام شمایید

نوروز کهنسال کجا غیر شما بود؟
اسطوره ی جمشید و جم و جام شمایید

عشق از نفس گرم شما تازه کند جان
افسانه ی بهرام و گل اندام شمایید

هم آینه ی مهر و هم آتشکده ی عشق
هم صاعقه ی خشم ِ بهنگام شمایید!

گیرم که سحر رفته و شب دور و دراز است
در کوچه ی خاموش زمان، گام شمایید

ایّام ز دیدار شمایند مبارک
نوروز بمانید که ایّام شمایید

بهاریه

بهاریه سروده شادروان ملک الشعرا بهار (1265-1330شمسی) به مناسبت رسیدن نوروز پیشکش میشود به خوانندگان گرامی به ویژه دوست عزیزی که اشعاری درباره بهار خواسته بودند.

نوبهار است و بود پرگل و شاداب چمن

همه گلها بشکفتند به غیر از گل من

تا به چند ای گل نازک ز چمن دلگیری

خیز و با من قدمی نه به تماشای چمن

حیف باشد دل آزاده به نوروز غمین

این من امروز شنیدم ز زبان سوسن

هفت شین ساز، مکن جان من اندر شب عید

شکوه و شین1 و شغب،2 شهقه3  و شور و شیون

هفت سین ساز کن از سبزه و از سنبل و سیب

سنجد و ساز و سرود و سمنو، سلوی و من4

باشد این هفت به همراه تو و در بر تو

از قد و چهره و خال و لب و گیسو و ذقن5

هفت سین را به یکی سفره دلخواه بنه

هفت شین را به در خانه بدخواه فکن

صبح عید است برون کن ز دل این تاریکی

کآخر این شام سیه خانه نماید روشن

رسم نوروز به جای آور و از یزدان خواه

کآورد حالت ما باز به حالی احسن

----------------------------------

1- بدی، زشتی

2- شور و غوغا

3-نعره زدن، شیون کردن

4- من و سلوی: طعام و نان و شیرینی که از آسمان برای اصحاب موسی (ع) میرسید.

5- چانه

سنگ شبهه

شعری تازه از محمدرضا یعقوبی که یکی از خوانندگان وبلاگ فرستاده اند و از وی سپاسگزارم.

یا اصطلاح محترم یک اتهام است

یا متهم هم مستحق احترام است
گر سر شود خم، هر خمی افتادنی نیست
آسان نگیرید این تهی لبریز جام است
مفهوم خالی را جدا از پر نگیرید
صبحی که فردا می رسد سرریز شام است
دوشیزه تا مادر نگردد شکل زن نیست
آیینه تا نشکسته باشد خشت خام است
گاهی حقیقت-هرچه باشد-خود مهم نیست
گاهی خداحافظ جواب هر سلام است
با سنگ شبهه نشکنید این آرزو را
سینِ ستم گاهی سفیر "سین" و "لام" است
م.ر.یعقوبی

صبح سفید

صبح سفید عنوان شعری است که یکی از دانشجویانم که علاقه مند به شعر و ادبیات است و در کلاسهای فارسی عمومی گاهی اشعاری از سروده های خود را میخواند، فرستاده تا در وبلاگ بگذارم. آرزوی موفقیت برای وی دارم.                                           

صبح است                                                         

سپیدی،آسمان را می شکافد                        

صبح است،آدینه ای دگر آمد                                     

من می شکافم شب را                                            

آن تاریکی وغم را                                                

خورشید می آید با لبخند                                          

با سبدی پر از فروغ                                              

می آید با عشق می آید با شوق                                  

صبح است آدینه ای دگر آمد                                           می بینم دشت را در عشق

کوه ها را شاداب درختان را در خواب

تو بیا دستت را در دستم بگذار

برویم استقبالش

بیدار شو ای نازنین

باد صبا می نوازد گل کنار پنجره را

من می بینم کشتی نوح را از دور

دریا را در نور

تو بیا دستت را در دستم بگذار

صبح است آدینه ای دگر آمد

صبح است

     شعر از: بهمن دینی/دانشجوی رشته مدیریت بازرگانی دانشگاه آزاد همدان

ادامه نوشته

گنگیه

   گنگیه

    پیرکی لال، سحرگاه به طفلی اَلکَن             

    می شنیدم که بدین نوع همی راند سخن

   کای ز زلفت صصصبحم شاشاشام تاریک      

    وی ز چهرت شاشاشامم صصصبح روشن

   تتتریاکی ام و از شششهد للبت                

   صصصبر و تاتاتابم رررفت از تتتن

    طفل گفتا مممن را تو تو تقلید مکن         

    گگگمشو ز برم ای کککمتر از زن

    می می خواهی مممشتی به ککلّت بزنم      

     که بیفتد مممغزت   می میان ددهن

    پیر گفتا که و ولله که معلوم است این          

    که که زادم من بیچاره ز مادر الکن

   هه هه هفتادو هه هشتاد و سه سال است فزون 

    گُ گُ گُنگ و لا لا لالم به به خلّاق زَمَن 

    طفل گفتا خخدا را صصصدبار ششکر         

    که برستم به جهان از مَ مَلال و مِ مِحَن

   مَ مَ من هم گُ گ گُنگم مِ مِ مثل توتوتو    

    توتوتو هم  گُگگُنگی م ِم ِمِثل مَ مَ من

                           قا آنی شیرازی-شاعر قرن سیزدهم

 

خواهرم بی روسری بیرون دوید(دوره گرد)

سلام بر خوانندگان عزیزی که لطف و محبت و اشتیاق شان مرا برمی انگیزد تا با وجود مشغله زیاد، گاه گاهی ذوق سلیم شان را به شعری و نوشته ای بنوازم. بعد از مدتها میخواهم شعری را درج کنم که حرف و حدیث هم درباره آن فراوان است و مدعیان بسیار! بله منظورم همان شعر دوره گرد است. شعری که بارها از افراد بسیاری شنیده ام که آن را از شاعران دیگری پنداشته اند و برخی هم به نام خود خوانده و از آن خو د دانسته اند.

دوره گرد شعر یکی از دوستان به نام محمدرضا یعقوبی است از شهر رزن استان همدان. من این شعر را سروده ایشان میدانم به دو دلیل: یکی آنکه من در سال 79 در دوره دانشجویی ام در دانشگاه تبریز این شعر را برای اولین بار شنیدم و در بین بسیاری از بچه های دانشگاه هم معروف بود و آن را از آقای یعقوبی میدانستند که در همان سالها در دانشگاه تبریز لیسانس ادبیات فارسی میخواند.

دلیل دوم اینکه در سال - اگر اشتباه نکنم- 85 یا 86 من داور جشنواره شعری بودم که همین شعر به این جشنواره رسیده بود و به نام آقای یعقوبی.

با این دلایل و ارتباطی که با خود شاعر داشته ام این شعر از ایشان است. این مطالب را نوشتم تا دوباره اشتباهی رخ ندهد و اگر احیانا کسی خلاف این را میداند لطفا در نظرها بگوید.

این همه گفتیم لیک اندر بسیج        بی عنایات خدا هیچیم هیچ

از آن جهت که من این شعر را در حافظه دارم و بعد از سالها میخواهم از حافظه نقل کنم امید که سهوی نیفتد.

یاد دارم یک غروب سرد سرد

می گذشت از توی کوچه دوره گرد

دوره گردم کهنه قالی می خرم

کاسه و ظرف سفالی می خرم

گر نداری کوزه خالی می خرم

دست دوم جنس عالی می خرم

بوی نان تازه هوش از ما ربود

اتفاقا مادرم هم روزه بود

چهره اش دیدم که لک برداشته

دست خوش رنگش ترک برداشته

سوختم دیدم که بابا پیر بود

بدتر از آن خواهرم دلگیر بود

اول سال است و نان در سفره نیست

ای خدا شکرت ولی این زندگیست!

باز آواز درشت دوره گرد

پرده ی اندیشه ام را پاره کرد:

دوره گردم کهنه قالی می خرم

کاسه و ظرف سفالی می خرم ...

خواهرم بی روسری بیرون دوید:

آی آقا سفره خالی می خرید؟!

                                   محمدرضا یعقوبی

تأملی در چند باور عامیانه و رسم محلی نادر

چاپ شده در مجلة علمی-پژوهشی  اباختر، سال ششم،ش 21-23،تابستان 1391،صص 279-294

 

 

     تأملی در چند باور عامیانه و رسم محلی نادر در داستان های اقلیمی ایران

                                                                                                                                                                                                                               دکتر رضا صادقی شهپر        

                                    عضو هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی-واحد همدان    

                                                      E-mail: [e-mail].                                                                                           09188132687       

 

چکیده

   باورهای عامیانه و آداب و رسوم محلی از جمله عناصر بومی اند که در داستان های اقلیمی و روستایی معاصر ایران بازتابی گسترده دارند و یک ویژگی اقلیمی برای این گونه داستان ها به شمار می روند. در این مقاله به معرفی هفت باور و آداب و رسوم محلی بازتابیده در داستان های اقلیمی حوزة آذربایجان، کرمانشاه، شمال، جنوب و خراسان پرداخته ام که هریک مخصوص اقلیمی خاص اند و در سایر اقلیم ها نظیری ندارند.

 

ادامه نوشته

داستان نویسی اقلیمی کرمانشاه

  چاپ شده در مجله علمی- پژوهشی ادب و عرفان، دانشگاه آزاد همدان، شماره 7، تابستان 1390، ص115-147

 

           

    داستان نویسی اقلیمی کرمانشاه

 

                                            دکتر رضا صادقی شهپر        

    عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی- واحد همدان   

[e-mail]                                                                                

چکیده

. اقلیم­گرایی در داستان­نویسی معاصر ایران به طور جدّی از دهه­ی هزار و سیصد و سی شمسی آغاز می شود و در دهه­های چهل و پنجاه به اوج خود می رسد. داستان­های اقلیمی غالباً بازتاب دهنده­ی ویژگی ها و عناصر مشترکی چون فرهنگ و باورها و آداب و رسوم یک منطقه­ی جغرافیایی هستند. در میان حوزه­های پنج­گانه­ی داستان نویسی اقلیمی ایران، باید از حوزه­ی داستان نویسی اقلیمی غرب یا کرمانشاه هم یاد کرد که هویّت مستقلّی دارد و اتفاقاً عمر آن تقریباً به قدمت داستان نویسی مدرن ایران است چرا که نخستین داستان اقلیمی که در سال هزار و سیصد و پنج شمسی چاپ شده به همین منطقه تعلّق دارد. در این مقاله داستان­های اقلیمی کرمانشاه، در محدوده­ی زمانی انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی معرّفی و برّرسی شده اند.

 

کلید واژه: داستان­نویسی معاصر ایران، داستان اقلیمی، کرمانشاه

 

ادامه نوشته

چه پایان غم انگیزی!

خیال نازكی روزی به هم می بافت ما را هم

شبیه شعر بیدل سخت مبهم سخت زیبا هم
                                                           

غم از معماری دلتنگ آدم پرده بر می داشت

نبود و آرزویش بود تا گل كرد حوا هم!

                          

رسیدم با تو تا عین الیقینی كه غزل می د ید

اگر می بود و میدیدت غزل می گفت نیما هم
                                                       

من از عاشق شدن در كوچه ای بن بست می آیم

صبور و ساكت و سنگین  خراب و خرد تنها هم

                                                              
نه تنها من كه پشت پای تو آوار می گردد       

تمام كوچه های تنگ و تو در توی دنیا هم
                          

الا زیباترین مغروق عالم! چشم گریانم!

 غریبی یك تنه هم عشق هم مغروق دریا هم

                                                                  
امیدت كیست؟ هان هشدار گور خویش را هشدار!

كه طاعون می تراود از نفس های مسیحا هم

                                

چه پایان غم انگیزی كه مثل ماهی قرمز

برای چند روزی عید می خواهند ما را هم
                                               

به شبنم های عالم نامه ای خواهم نوشت امشب

نهنگ مانده درگل گریه كن امروز وفردا هم

                                                             
                                         عاصم اسدی زنجانی

به تفاهم نرسیدند خدای من و تو!

کسی از شهر نیامد به عزای من و تو

زاغها مرثیه خواندند برای من و تو

ما به سرسبزی خود دلخوش و غافل زانکه

گله ی دشت شده گرم چرای من و تو

عشق برخاست و گرد سرمان چرخی زد

گیج شد عقربه ی قبله نمای من و تو

مسگران در هوس زرگری از چار طرف

رخنه کردند به رویای طلای من و تو

دست هایی که در آنسوی به رقص آمده اند

سرخ تر بود حناشان ز حنای من تو؟

 ما به اندازه ی هم گریه سرودیم ولی

به تفاهم نرسیدند خدای من و تو!

                                 عاصم اسدی زنجانی

 

خدا را بردند!

گفته بودند وبارا بردند

    نه غلط بود دوا را بردند

 

    به کسی نان طمع بخشیدند

    از کسی قوت و غذا را بردند

 

    از همان جاده که غم آوردند

    از همان جاده صفارا بردند

 

    به علف حکم تظاهر دادند

    گل بی رنگ و ریا را بردند

 

    گرچه چوپان و سگش بیدارند

    باز اما رمه ها را بردند

 

    کدخدا را به دو قسمت کردند

    کد به جا ماند و خدا را بردند

 

    و خلاصه -همه ی آدم ها !

    " آبروی ده ما را بردند ."     شاهین رهنما

سین هفتم

سین هفتم

              سیب سرخی است

حسرتا

    که مرا

      نصیب

           از این سفره ی سنت

                             سروری نیست.

شرابی مرد افکن در جام هواست

شگفتا

     که مرا

       بدین مستی

                شوری نیست.

سبوی سبزه پوش

                 در قاب پنجره

آه

  چنان دورم

          که گویی جز نقش بی جانی نیست.

 و کلامی مهربان

             در نخستین دیدار بامدادی

فغان

   که در پس پاسخ و لبخند

                                  دل خندانی نیست.

بهاری دیگر آمده است

                         آری

اما برای آن زمستانها که گذشت

نامی نیست

نامی نیست.

                        احمد شاملو- ترانه های کوچک غربت

عاشقانه

آنکه می گوید دوستت می دارم

خنیاگر غمگینی است

که آوازش را از دست داده است

                         ای کاش عشق را

                         زبان سخن بود

هزار کاکلی شاد

                     در چشمان توست

هزار قناری خاموش

در گلوی من

                          عشق را

                         ای کاش زبان سخن بود

آنکه می گوید دوستت می دارم

دل اندهگین شبی است

که مهتابش را می جوید

                      ای کاش عشق را

                     زبان سخن بود

هزار آفتاب خندان در خرام توست

هزار ستاره ی گریان

در تمنای من

                   عشق را

                ای کاش زبان سخن بود

                         احمد شاملو- مجموعه ی ترانه های کوچک غربت

عید آمد

عید آمد و ما خانه خود را نتکاندیم

گردی نستردیم و غباری نفشاندیم

دیدیم که در کسوت بخت آمده نوروز

از بی دلی او را ز در خانه براندیم

آفاق پر از پیک و پیام است ولی ما

پیکی ندواندیم و پیامی نرساندیم

احباب کهن را نه یکی نامه بدادیم

و اصحاب جوان را نه یکی بوسه ستاندیم

صد قافله رفتند و به مقصود رسیدند

ما این خرک لنگ ز جویی نجهاندیم!

                                             مهدی اخوان ثالث

گله ای نیست!

دلخوشم با غزلی تازه همینم کافی است     

تو مرا باز رساندی به یقینم کافیست

قانعم بیشتر از این چه بخواهم از تو            

  گاهگاهی که کنارت بنشینم کافیست

گله ای نیست من و فاصله ها همزادیم      

   گاهی از دور تو را خوب ببینم کافیست

آسمانی تو در آن گستره خورشیدی کن  

من همین قدر که گرم است زمینم کافیست

من همین قدر که با حال و هوایت گهگاه       

 برگی از باغچه شعر بچینم کافیست

فکر کردن به تو یعنی غزلی شور انگیز        

که همین شوق مرا خوبترینم کافیست

                                                              محمدعلی بهمنی

مرگ اندیشی و زوال مهمترین بن مایه در شعر فروغ

مرگ انديشي و زوال، مهمترين بن مايه (موتيف)در شعر

فروغ فرخزاد و نمودهاي آن

       (چاپ شده در فصلنامه علمی و پژوهشی اندیشه های ادبی(دانشگاه آزاد اراک)، سال دوم                        شماره 7،   بهار 1390،صص89-119)       

 

                                                                           دکتر رضا صادقی شهپر

                                                       عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی- واحد همدان

                                                                            دکتر رحمان مشتاق مهر

                                               دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت معلم آذربایجان

 

چكيده

زوال و هراس از ويراني و ابتذال، مهمترين بن ماية شعر فروغ فرخزاد و بنيان فكري و انديشگي اوست. انديشه زوال در هر دو دوره از شاعري فروغ جريان دارد و به شكلهاي رویکرد به عشق و گذشته،یاس و بدبینی،عصیان،دم غنیمت شماری،نگرانی بر نابودی طبیعت،ویرانی لحظه های هوسناک و لرزانی واژه ها و عبارات در شعر او بازتاب يافته است.

اين نوشته در پي نشان دادن جلوه‌هاي گوناگون زوال و مرگ در اشعار فروغ است و سپس به حركت شاعر به سوي نمادگرايي و دستيابي‌اش به بيان نمادين، در تبيين زوال مي‌پردازد.

 واژه های کلیدی:  فروغ فرخزاد، موتیف ،زوال، نمادگرايي.

ادامه نوشته

نقش آل احمد در داستان نویسی اقلیمی ایران

«نفرین زمین» و سهم جلال آل احمد در داستان نویسی اقلیمی و روستایی معاصر ایران

 

(چاپ شده در کتاب جلال پژوهی(مجموعه مقالات درباره جلال آل احمد)، به کوشش دکتر محمود بشیری، چاپ اول، تهران، انتشارات خانه کتاب، مهرماه 1390،صص165-178)

 

                                                                         دکتر رضا صادقی شهپر

                                                     عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی-واحد همدان

                                                                      

                                                                                                                                                                                  

چکیده

دهة چهل شمسی دورة اوج داستان نویسی اقلیمی ایران است و بسیاری از نویسندگان در این دوره به نگارش داستان های رئالیستی دربارة مسایل و مشکلات روستاهای مناطق مختلف ایران و نیز بازآفرینی سنت ها، باورها و آیین های قومی و قبیله ای پرداختند. جلال آل احمد نیز در سال 1346 رمان « نفرین زمین» را با هدف مخالفت با اصلاحات ارضی و ورود تکنولوژی و مدرنیزم به روستاها نوشت و در آن به شیوه ای واقع گرایانه، جوامع روستایی را پس از اصلاحات ارضی با همة دگرگونی ها، کشمکش ها و مقاومت هایش در برابر شیوة مدرن تولید کشاورزی نشان داد و لزوم بازگشت به سنّت ها را تأکید کرد. همچنین وی که در دهة چهل تک نگاری هایش را با همین اندیشه و دغدغة بازگشت به سنت های بومی به نگارش درآورده بود در آغاز دهة پنجاه، این اندیشه را در «غربزدگی»(1341) تئوریزه کرد. از اینرو نقش جلال آل احمد در گرایش نویسندگان اقلیمی به مسایل و موضوعات اقلیمی و روستایی و تأثیری که وی با تک نگاری ها و دیگر نوشته هایش در دهة چهل و پنجاه با تبلیغ لزوم بازگشت به سنت ها، بر آن ها نهاد انکار ناشدنی است.

نگارنده در این مقاله با تکیه بر اندیشة بازتاب یافته در تک نگاری ها، غربزدگی و نفرین زمین و پیوند آن با اساس اندیشة بازنموده شده در بیشتر داستان های اقلیمی و روستایی، در پی آن است که سهم و نقش جلال آل احمد را در داستان نویسی اقلیمی ایران روشن سازد.

 

واژه های کلیدی: جلال آل احمد، تک نگاری، غربزدگی، نفرین زمین،داستان اقلیمی

ادامه نوشته

صلت کدام قصیده ای؟

مرا

   تو

بی سببی

       نیستی.

به راستی

صلت کدام قصیده ای

                           ای غزل؟

ستاره باران جواب کدام سلامی

                                     به آفتاب

از دریچه تاریک؟

کلام از نگاه تو شکل می بندد

خوشا نظر بازیا که تو آغاز می کنی!

ادامه نوشته

مزمور درخت

ترجیح می دهم که درختی باشم

در زیر تازیانه ی کولاک و آذرخش

با پویه ی شکفتن و گفتن

تا

رام صخره ای

در ناز و در نوازش باران

خاموش از برای شنفتن

 استاد شفیعی کدکنی- مجموعه از بودن و سرودن

باطل السحر

دیگر این داس خموشی تان زنگار گرفت

به عبث هرچه درو کردید آواز مرا

باز هم

سبزتر از پیش

می بالد آوازم.

هرچه در جعبه ی جادو دارید

به در آرید که من

باطل السحر شما را همگی می دانم:

سخنم باطل السحر شماست

                   استاد شفیعی کدکنی- مجموعه ی از بودن و سرودن

پایان انتظار

مرا هزار امید است و هر هزار تویی        

شروع شادی و پایان انتظار تویی

بهارها که ز عمرم گذشت و بی تو گذشت   

  چه بود غیر خزان ها اگر بهار تویی؟

دلم ز هرچه به غیر از تو بود خالی ماند   

در این سرا تو بمان ای که ماندگار تویی

جهانیان همه گر تشنگان خون منند            

چه باک زان همه دشمن که دوستدار تویی

دلم صراحی لبریز آرزومندی است                

مرا هزار امید است و هر هزار تویی

                                  سیمین بهبهانی- از مجموعه رستاخیز

سرود آشنایی

کیستی که من

اینگونه

به اعتماد

نام خود را با تو می گویم؟

کلید خانه ام را 

در دستت می گذارم

نان شادیهایم را

با تو قسمت میکنم

به کنارت می نشینم و

بر زانوی تو

آرام به خواب می روم

¤

کیستی که من

اینگونه به جد

در دیار رویاهای خویش

با تو درنگ می کنم؟

                        (احمد شاملو)

از عم ما غم نداشتی

جان خواستی تو از من و حالی بدادمت

یک بوسه خواستم تو مسلّم نداشتی

ما را میان اینهمه تیمار و درد دل

بگذاشتی و از غم ما غم نداشتی

گویم که باز ده دل من گویی ام به طنز

اول تو داشتی ز چه محکم نداشتی!

                                                   از غزل های سعدی