یک گام به سوی بومی گرایی: نقد داستانهای فصیح

حرکت از ناتورالیسم به سوی رئالیسم

چاپ شده در مجله علمی پژوهشی « پژوهش زبان و ادبیات فارسی»، شماره 29، تابستان 1392، صص 173-199

                         

دکتر رضا صادقی شهپر(نویسنده مسئول)

استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان

 سیما پورمرادی

کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان

 

چکیده

ناتورالیسم در ادبیات، نظریه­­ای است که کردار، گرایش و اندیشۀ انسان­ها را برگرفته از غرایز درونی و امیال  طبیعی می­داند. طبق این نظریه، ناتورالیست­ها تمام واقعیت­ها و پدیده­ها را در دایرۀ معارف علمی که با قوانین علمی توجیه پذیرند، محصور می­دانند. آنها بر مسایلی چون وراثت، محیط و سرنوشت و مشاهدۀ زندگی به دور از آرمان­گرایی تأکید می­ورزند و بیشتر به بازنمایی عینی امور زشت و ناخوشایند می­پردازند. ناتورالیست­ها معتقدند همان­گونه که یک دانشمند علوم طبیعی در سلسله حوادث و علل و موجبات آنها تحقیق و آزمایش می­کند، در ادبیات نیز چنین تحقیقی بر روی رفتار و منش آدم­ها لازم و عملی است.

اسماعیل فصیح از جمله نویسندگان ناتورالیست در داستان نویسی معاصر ایران است. در این مقاله داستان­های خاک آشنا، شراب خام، دل کور و اسیر زمان، از منظر ناتورالیسم نقد و بررسی شده­اند و نتیجۀ به دست آمده حاکی از بازتاب چشمگیر اصول ناتورالیسم در این آثار است. نکتۀ دیگر این­که جبر وراثت، جبر محیط و سرنوشت و شرح دقیق وقایع و جزئیات، پربسامدترین مؤلفه­های ناتورالیستی در داستان­های فصیح هستند.

واژه­های کلیدی : داستان، اسماعیل فصیح، ناتورالیسم.